මූලාශ්‍රය ඇසුරෙන් තොරතුරු

1මූලාශ්‍ර වර්ග දෙක

අතීත තොරතුරු ලබා ගන්න භාවිත කරන දේවල් මූලාශ්‍ර ලෙස හඳුන්වනවා. ඒවා ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදනවා.

• සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර: අතීතයේ ලියූ විවිධ පොත් පත්. මුල් කාලයේ තල් කොළවලින් සකස් කළ පුස්කොළ පොත්වල ලිව්වා.
• පුරාවිද්‍යා මූලාශ්‍ර: කාසි, සෙල්ලිපි, චිත්‍ර, නටබුන්, මිනිසා භාවිත කළ මෙවලම්, වාසස්ථාන, ගොඩනැගිලි සහ සුසාන භූමි

2මහාවංශය

ශ්‍රී ලංකාවේ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර අතරින් වඩාත්ම වැදගත් කෘතිය මහාවංශයයි. එය ක්‍රි.ව. 5 වන සියවසේ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කළා.

මහානාම හිමියන්ගෙන් පසුවත් විවිධ කාලවල මහාවංශය දිගටම ලිව්වා. අදත් එය ලියවෙනවා. ඒ නිසා අපේ ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භයේ සිට අද දක්වා අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක් ගොඩනගන්න එය උදව් වෙනවා.

මහානාම හිමියන් ලියූ මහාවංශයේ පළමු කොටස ලෝක උරුම සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස නම් කර තිබෙනවා. ඒක අපේ රටට ගෞරවයක්.

තම ඉතිහාසය අඛණ්ඩව ලියා තබා ඇති රටවල් අතරට ශ්‍රී ලංකාවත් අයත්.

3කැණීම් සහ පුරාවිද්‍යා සාධක

සමහර මූලාශ්‍ර කාලයත් සමඟ පොළොව යට වැළලී ගිහින්. කැණීම් මගින් ඒවා සොයා ගන්නවා. ඒවායින් පැරණි රාජධානි, ගොඩනැගිලි, අපේ මුතුන් මිත්තන් භාවිත කළ දේ සහ ඔවුන්ගේ චාරිත්‍ර ගැන තොරතුරු ලැබෙනවා.

පොළොන්නරුවේ ශිව දේවාලය, තූපාරාම පිළිම ගෙය, මහා පරාක්‍රමබාහු රජුගේ මාලිගය, යාපනයේ සංකිලි රාජධානි සමයේ මාලිගය, මිහින්තලේ පැරණි රෝහලේ නටබුන් සහ පැරණි කාසි මෙවැනි මූලාශ්‍රයි.

4මූලාශ්‍රයකින් තොරතුරු ගන්න හැටි

• ෆාහියන්ගල (පාහියන්ගල) ගුහාව: අවුරුදු 40,000කට වඩා පෙර මිනිසුන් එහි ජීවත් වූ බවට සාධක තියෙනවා. ගුහා පැරණි වාසස්ථාන ගැන තොරතුරු දෙනවා.
• පරාක්‍රම සමුද්‍රය: මහා පරාක්‍රමබාහු රජු ඉදි කළ බව කියවෙනවා. ඉතා විශාල නිසා "සමුද්‍රය" කියනවා. කුඹුරු විශාල ප්‍රමාණයකට ජලය සපයනවා. අපේ රජවරු රටේ ආර්ථිකයට දායක වූ හැටි පෙන්වනවා.
• සීගිරිය: මාලිගයක්, වර්ණවත් චිත්‍ර සහ උද්‍යාන සංකීර්ණයක් තිබුණු බවට සාධක තියෙනවා. මහාවංශයට අනුව එය පළමු කාශ්‍යප රජු කාලයේ ඉදි කළා.
• කොළඹ නගරය: අවුරුදු 120කට, 70කට පෙර සහ අද ඡායාරූප තුනෙන්ම පේනවා කොළඹ හැමදාම සෙනඟ පිරුණු වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් බව. "කොළඹ" නම "කොළ අඹ තොට" යන වචනවලින් ආ බව විශ්වාස කෙරෙනවා (තොට = වරාය).