විදුලි සීනුව, විදුලි මෝටරය, පාපැදි ඩයිනමෝව, ට්‍රාන්ස්ෆෝමරය... මේ සියල්ල විදුලිය හා චුම්බකත්වය අතර සම්බන්ධය මත ක්‍රියා කරයි.
ධාරාවක් ගලන සෘජු කම්බියක් වටා ඒකකේන්ද්‍රීය වෘත්තාකාර චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් ඇති වේ. දිශාව දකුණත් ග්‍රහණ නියමයෙන්: මාපටැඟිල්ල ධාරා දිශාවට නම් ඇඟිලි ක්ෂේත්‍ර දිශාව පෙන්වයි.
පරිනාලිකාව (solenoid): දඟරයක ධාරාව ගලන විට දණ්ඩ චුම්බකයක් වැනි ක්ෂේත්‍රයක්. ඇතුළට මෘදු යකඩ හරයක් දැමූ විට විද්‍යුත් චුම්බකයක්. ප්‍රබලතාව: ධාරාව, දඟර වට ගණන හා හරය මත. භාවිත: යකඩ ඔසවන දොඹකර, විදුලි සීනුව, රිලේ, ස්පීකර්.
චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක ඇති ධාරාවක් ගලන සන්නායකයක් මත බලයක් ක්‍රියා කරයි. දිශාව ෆ්ලෙමින්ගේ වමත් නියමයෙන්: මහපටැඟිල්ල (චලිතය / බලය), දබර ඇඟිල්ල (ක්ෂේත්‍රය), මැද ඇඟිල්ල (ධාරාව), එකිනෙකට ලම්බකව.
DC මෝටරය: චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක ඇති දඟරයේ පැති දෙක මත ප්‍රතිවිරුද්ධ බල ක්‍රියා කර එය කරකැවේ. භාගික වළල්ල (commutator) සෑම අර්ධ වටයකදීම ධාරා දිශාව මාරු කර දිගටම එකම දිශාවට කැරකීම පවත්වයි. විද්‍යුත් ශක්තිය → යාන්ත්‍රික ශක්තිය.
දඟරයක් හා චුම්බකයක් අතර සාපේක්ෂ චලිතයක් ඇති විට දඟරයේ විද්‍යුත් ගාමක බලයක් (emf) ප්‍රේරණය වේ (ෆැරඩේ).
චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක දඟරයක් කරකැවීමෙන් විදුලිය නිපදවයි. යාන්ත්‍රික ශක්තිය → විද්‍යුත් ශක්තිය. උදා: පාපැදි ඩයිනමෝව, ජල විදුලි බලාගාර ජනක.
අධිකර (step-up): Ns > Np, වෝල්ටීයතාව වැඩි කරයි. අවකර (step-down): Ns < Np, වෝල්ටීයතාව අඩු කරයි (උදා: 230 V → 12 V චාජර).
නිදසුන: Np = 1000, Ns = 50, Vp = 230 V → Vs = 230 × 50 ÷ 1000 = 11.5 V.
බලාගාරවලින් විදුලිය ඉහළ වෝල්ටීයතාවකින් සම්ප්‍රේෂණය කරන්නේ ධාරාව අඩු කර කම්බිවල තාප හානිය අවම කිරීමටයි.
එක් එක් එක අයත් කාණ්ඩය තෝරන්න.
0 / 5