11 ශ්‍රේණිය · විද්‍යාව · ඒකකය 11.9 · ඒකකය 9

උණුසුම් වන ප්‍රතික්‍රියා, සීතල වන ප්‍රතික්‍රියා

ගෑස් ලිපේ ගිනිදැල් තාපය දෙයි; අයිස් පැකට් සීතල වේ. සෑම රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවකම ශක්ති වෙනසක් ඇත. එය තාපය ලෙස පිට වේ හෝ අවශෝෂණය වේ.

ඉගෙනුම් පලය 1තාපදායක හා තාපාවශෝෂක ප්‍රතික්‍රියා වෙන් කරයි
ඉගෙනුම් පලය 2ශක්ති මට්ටම් සටහන් අඳියි
ඉගෙනුම් පලය 3බන්ධන බිඳීම හා සෑදීමේ ශක්තිය පැහැදිලි කරයි
ඉගෙනුම් පලය 4එදිනෙදා භාවිත විස්තර කරයි
9.1

ප්‍රතික්‍රියා වර්ග දෙක

තාපදායක (Exothermic)

  • පරිසරයට තාපය පිට කරයි; උෂ්ණත්වය ඉහළ යයි
  • ඵලවල ශක්තිය ප්‍රතික්‍රියකවලට වඩා අඩුයි; ΔH සෘණයි
  • උදා: ඉන්ධන දහනය, උදාසීනකරණය, ශ්වසනය, NaOH ජලයේ දිය කිරීම, CaO ජලය සමඟ

තාපාවශෝෂක (Endothermic)

  • පරිසරයෙන් තාපය අවශෝෂණය කරයි; උෂ්ණත්වය පහළ යයි
  • ඵලවල ශක්තිය ප්‍රතික්‍රියකවලට වඩා වැඩියි; ΔH ධනයි
  • උදා: ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය, CaCO₃ තාප වියෝජනය, NH₄Cl හෝ NH₄NO₃ ජලයේ දිය කිරීම

🔗 ශක්ති වෙනසට හේතුව: බන්ධන බිඳීමට ශක්තිය අවශෝෂණය වේ; නව බන්ධන සෑදීමේදී ශක්තිය පිට වේ. සෑදීමේදී පිට වන ශක්තිය වැඩි නම් ප්‍රතික්‍රියාව තාපදායකයි; බිඳීමට අවශ්‍ය ශක්තිය වැඩි නම් තාපාවශෝෂකයි.

ශක්ති මට්ටම් සටහන: සිරස් අක්ෂය ශක්තියයි. තාපදායක ප්‍රතික්‍රියාවේ ප්‍රතික්‍රියක ඉහළින්, ඵල පහළින් අඳින්න (ΔH < 0). තාපාවශෝෂක ප්‍රතික්‍රියාවේ ඵල ඉහළින් අඳින්න (ΔH > 0).

එදිනෙදා භාවිත: ස්වයං රත් වන ආහාර ටින් (CaO + H₂O), ක්‍රීඩා ආබාධවලට ක්ෂණික සීතල පැකට් (NH₄NO₃ ජලයේ දිය වීම), ඉන්ධන දහනයෙන් ශක්තිය.

🗂️ ක්‍රියාකාරකම 1: තාපදායකද? තාපාවශෝෂකද? 0 / 8

එක් එක් එක අයත් කාණ්ඩය තෝරන්න.

සාරාංශය

මට පුළුවන්ද? ✅

0 / 4