11 ශ්‍රේණිය · විද්‍යාව · ඒකකය 11.5 · ඒකකය 5

කැඩපත්, කාච හා ආලෝකයේ ගමන

වාහනවල පසු පෙනුම් කැඩපත, ඇස් කණ්ණාඩි, කැමරාව, ප්‍රකාශ තන්තු... මේ සියල්ල ආලෝකය පරාවර්තනය හා වර්තනය වන නියම මත ක්‍රියා කරයි.

ඉගෙනුම් පලය 1පරාවර්තන නියම හා තල දර්පණ ප්‍රතිබිම්බ පැහැදිලි කරයි
ඉගෙනුම් පලය 2වක්‍ර දර්පණවල භාවිත කියයි
ඉගෙනුම් පලය 3වර්තනය, වර්තන අංකය හා පූර්ණ අභ්‍යන්තර පරාවර්තනය පැහැදිලි කරයි
ඉගෙනුම් පලය 4කාච මගින් ප්‍රතිබිම්බ සෑදීම හා ඇසේ දෝෂ නිවැරදි කිරීම විස්තර කරයි
5.1

පරාවර්තනය

  1. පතන කිරණය, පරාවර්තිත කිරණය හා අභිලම්බය එකම තලයේ පිහිටයි.
  2. පතන කෝණය = පරාවර්තන කෝණය.

තල දර්පණය

ප්‍රතිබිම්බය අතාත්වික, උඩුකුරු, වස්තුවට සමාන ප්‍රමාණය, දර්පණයට පිටුපසින් සමාන දුරින්, පාර්ශ්වික පෙරළීම සහිතයි.

අවතල දර්පණය

ආලෝකය අභිසාරී කරයි. භාවිත: ටෝච් හා වාහන ලාම්පු පරාවර්තක, දන්ත වෛද්‍ය කැඩපත, රැවුල කපන කැඩපත, සූර්ය උදුන.

උත්තල දර්පණය

ආලෝකය අපසාරී කරයි; ප්‍රතිබිම්බය කුඩා, උඩුකුරු, අතාත්වික; පුළුල් දසුනක්. භාවිත: වාහන පසු පෙනුම් කැඩපත, මාර්ග හැරවුම් කැඩපත.

5.2

වර්තනය

ආලෝකය එක් මාධ්‍යයක සිට තවත් මාධ්‍යයකට යන විට වේගය වෙනස් වී දිශාව වෙනස් වීම. ඝන මාධ්‍යයකට යන විට අභිලම්බය දෙසට නැමේ.

n = sin i ÷ sin rවර්තන අංකය (ස්නෙල් නියමය)
n = c ÷ vc = රික්තයේ ආලෝක වේගය, v = මාධ්‍යයේ ආලෝක වේගය

පූර්ණ අභ්‍යන්තර පරාවර්තනය: ආලෝකය ඝන මාධ්‍යයක සිට විරල මාධ්‍යයකට යන විට පතන කෝණය අවධි කෝණයට වඩා වැඩි නම් ආලෝකය සම්පූර්ණයෙන්ම ඝන මාධ්‍යයට පරාවර්තනය වේ. භාවිත: ප්‍රකාශ තන්තු (අන්තර්ජාල, එන්ඩොස්කෝප), දියමන්ති දිලිසීම, ප්‍රිස්ම පෙරිස්කෝප, මිරිඟුව.

විසිරීම: ප්‍රිස්මයක් හරහා සුදු ආලෝකය වර්ණ හතකට බෙදීම (දම්, ඉන්ඩිගෝ, නිල්, කොළ, කහ, තැඹිලි, රතු). දේදුන්න මෙයට ස්වාභාවික උදාහරණයයි.

5.3

කාච

වස්තුවේ පිහිටීම (උත්තල කාචය)ප්‍රතිබිම්බයභාවිතය
2F ට ඔබ්බෙන්තාත්වික, යටිකුරු, කුඩාකැමරාව, ඇස
2F හිතාත්වික, යටිකුරු, සමාන ප්‍රමාණයපිටපත් කැමරා
F හා 2F අතරතාත්වික, යටිකුරු, විශාලප්‍රක්ෂේපකය (ප්‍රොජෙක්ටරය)
F ට ඇතුළතඅතාත්වික, උඩුකුරු, විශාලවිශාලන කාචය

අවිදුර දෘෂ්ටිය (myopia)

ළඟ පෙනේ, දුර නොපෙනේ. ප්‍රතිබිම්බය දෘෂ්ටි විතානයට ඉදිරියෙන් සෑදේ. නිවැරදි කිරීම: අවතල (අපසාරී) කාචය.

දූර දෘෂ්ටිය (hypermetropia)

දුර පෙනේ, ළඟ නොපෙනේ. ප්‍රතිබිම්බය දෘෂ්ටි විතානයට පිටුපසින් සෑදේ. නිවැරදි කිරීම: උත්තල (අභිසාරී) කාචය.

🗂️ ක්‍රියාකාරකම 1: කුමන ප්‍රකාශ උපකරණයද? 0 / 8

එක් එක් එක අයත් කාණ්ඩය තෝරන්න.

සාරාංශය

මට පුළුවන්ද? ✅

0 / 6