10 ශ්‍රේණිය · විද්‍යාව · ඒකකය 10.5 · ඒකකය 5

ඇවිදීමට උදව් වන, යන්ත්‍ර ගෙවා දමන බලය

ඝර්ෂණය නැත්නම් අපට ඇවිදීමට, පැනෙන් ලිවීමට, වාහනය නැවැත්වීමට නොහැකියි. එහෙත් එය යන්ත්‍ර කොටස් ගෙවා දමා ශක්තිය නාස්ති කරයි.

ඉගෙනුම් පලය 1ඝර්ෂණයේ ස්වභාවය විස්තර කරයි
ඉගෙනුම් පලය 2ස්ථිතික, සීමාකාරී හා ගතික ඝර්ෂණය වෙන් කරයි
ඉගෙනුම් පලය 3ඝර්ෂණයේ වාසි, අවාසි හා එය පාලනය කරන ක්‍රම පැහැදිලි කරයි
5.1

ඝර්ෂණය යනු?

එකිනෙක ස්පර්ශ වන පෘෂ්ඨ දෙකක් අතර, සාපේක්ෂ චලිතයට හෝ චලිතයට ඇති ප්‍රවණතාවට විරුද්ධව ක්‍රියා කරන බලය ඝර්ෂණ බලය යි. පෘෂ්ඨවල ඇති ක්ෂුද්‍ර අසමතා එකිනෙක හිර වීම මෙයට හේතුවයි.

  1. ස්ථිතික ඝර්ෂණය: වස්තුව තල්ලු කළත් තවම නොසෙල්වෙයි. යොදන බලය වැඩි කරන විට ඝර්ෂණයද සමානව වැඩි වේ.
  2. සීමාකාරී ඝර්ෂණය: වස්තුව චලනය වීමට ආසන්න මොහොතේ ඇති උපරිම ස්ථිතික ඝර්ෂණය.
  3. ගතික ඝර්ෂණය: වස්තුව ලිස්සා යන විට ක්‍රියා කරන ඝර්ෂණය. එය සීමාකාරී ඝර්ෂණයට වඩා මඳක් අඩුයි. ඒ නිසා චලනය ආරම්භ කිරීමට වඩා දිගටම තල්ලු කිරීම පහසුයි.

සීමාකාරී ඝර්ෂණය රඳා පවතින්නේ

  • ස්පර්ශ පෘෂ්ඨවල ස්වභාවය (රළු / සිනිඳු)
  • පෘෂ්ඨ දෙක එකිනෙක තද කරන අභිලම්බ ප්‍රතික්‍රියාව (වස්තුවේ බර වැඩි වූ විට ඝර්ෂණය වැඩි)

රඳා නොපවතින්නේ

ස්පර්ශ වන පෘෂ්ඨයේ වර්ගඵලය මත (එකම වස්තුව කුමන පැත්තෙන් තැබුවද සීමාකාරී ඝර්ෂණය එකමයි).

5.2

ඝර්ෂණයේ වාසි හා අවාසි

🗂️ ක්‍රියාකාරකම 1: වාසියද? අවාසියද? 0 / 8

එක් එක් එක අයත් කාණ්ඩය තෝරන්න.

ඝර්ෂණය අඩු කරන ක්‍රම

  • ලිහිසි තෙල් හා ග්‍රීස් යෙදීම
  • බෝල බෙයාරිං භාවිතය
  • පෘෂ්ඨ ඔප දැමීම
  • වාහන හා ගුවන් යානා ධාරාරේඛීය හැඩයට සැකසීම (වායු ප්‍රතිරෝධය අඩු කිරීම)
  • රෝද භාවිතය

ඝර්ෂණය වැඩි කරන ක්‍රම

  • ටයර්වල හා පාවහන්වල කට්ට (රටා) යෙදීම
  • ලිස්සන මාර්ගවලට වැලි දැමීම
  • ක්‍රීඩා පාවහන්වල කටු
  • තිරිංග පෑඩ් රළු ද්‍රව්‍යයෙන් සැකසීම

⚖️ ක්‍රියාකාරකම 2: හරිද? වැරදිද? 0 / 4

සාරාංශය

මට පුළුවන්ද? ✅

0 / 5