10 ශ්‍රේණිය · විද්‍යාව · ඒකකය 10.1 · ඒකකය 1
ජීවය සෑදී ඇත්තේ කුමකින්ද?
බත් පිඟානක, බිත්තරයක, තෙල් බිංදුවක ඇත්තේ ජීවයට අවශ්‍ය අණු. කාබෝහයිඩ්‍රේට, ප්‍රෝටීන, ලිපිඩ, න්‍යෂ්ටික අම්ල, ඛනිජ, විටමින් හා ජලය ජීවයේ රසායනික පදනමයි.
ඉගෙනුම් පලය 1සජීවී පදාර්ථයේ ප්‍රධාන ජෛව අණු හා ඒවායේ සංයුතිය ප්‍රකාශ කරයි
ඉගෙනුම් පලය 2එන්සයිම හඳුන්වා ඒවායේ ක්‍රියාව ආදර්ශනය කරයි
ඉගෙනුම් පලය 3ඛනිජ, විටමින් හා ජලයේ කාර්යභාරය විස්තර කරයි
1.1
සජීවී පදාර්ථයේ මූලද්‍රව්‍ය
සජීවී පදාර්ථයේ බහුලවම ඇති මූලද්‍රව්‍ය හතර කාබන් (C), හයිඩ්‍රජන් (H), ඔක්සිජන් (O) හා නයිට්‍රජන් (N) ය.
කාබෝහයිඩ්‍රේට
මූලද්‍රව්‍ය: C, H, O
- මොනොසැකරයිඩ: ග්ලූකෝස්, ෆ්‍රක්ටෝස්, ගැලැක්ටෝස්
- ඩයිසැකරයිඩ: සුක්‍රෝස්, මෝල්ටෝස්, ලැක්ටෝස්
- පොලිසැකරයිඩ: පිෂ්ටය, ග්ලයිකෝජන්, සෙලියුලෝස්
- කාර්යය: ශක්තිය සැපයීම; සෙලියුලෝස් ශාක සෛල බිත්තියේ
ප්‍රෝටීන
මූලද්‍රව්‍ය: C, H, O, N (සමහර විට S)
- තැනුම් ඒකකය: ඇමයිනෝ අම්ල
- උදා: එන්සයිම, හීමොග්ලොබින්, කෙරටින්, ඇතැම් හෝමෝන
- කාර්යය: වර්ධනය, පටක අලුත්වැඩියාව, රසායනික ප්‍රතික්‍රියා උත්ප්‍රේරණය
ලිපිඩ
මූලද්‍රව්‍ය: C, H, O
- තැනුම් ඒකක: මේද අම්ල හා ග්ලිසරෝල්
- උදා: තෙල්, මේද, ඉටි
- කාර්යය: ශක්තිය ගබඩා කිරීම, තාප පරිවරණය, අවයව ආරක්ෂාව
න්‍යෂ්ටික අම්ල
මූලද්‍රව්‍ය: C, H, O, N, P
- තැනුම් ඒකකය: නියුක්ලියෝටයිඩ
- DNA හා RNA
- කාර්යය: ප්‍රවේණි තොරතුරු ගබඩා කිරීම හා ප්‍රෝටීන සංශ්ලේෂණය පාලනය
| ජෛව අණුව | පරීක්ෂාව | ධන ප්‍රතිඵලය |
|---|
| පිෂ්ටය | අයඩින් ද්‍රාවණය | නිල්-කළු පැහැය |
| ඔක්සිහාරක සීනි (ග්ලූකෝස්) | බෙනඩික්ට් ද්‍රාවණය සමඟ රත් කිරීම | ගඩොල් රතු අවක්ෂේපය |
| ප්‍රෝටීන | බයියුරට් පරීක්ෂාව | දම් පැහැය |
| ලිපිඩ | සුඩාන් III | රතු පැහැය |
1.2
එන්සයිම
සෛලයේ හෝ දේහයේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියා උත්ප්‍රේරණය කරන ප්‍රෝටීන එන්සයිම ලෙස හැඳින්වේ.
ලක්ෂණ
- ප්‍රෝටීනමය ය
- කුඩා ප්‍රමාණයක් ප්‍රමාණවත් ය
- ප්‍රතික්‍රියාවෙන් පසුද වෙනස් නොවේ
- විශිෂ්ට ය (එක් එන්සයිමයක් එක් වර්ගයක ප්‍රතික්‍රියාවකට)
- උෂ්ණත්වය හා pH මගින් බලපෑම් ලැබේ
ක්‍රියාකාරකම 1
පිෂ්ට ද්‍රාවණයකට කෙළ ස්වල්පයක් එක් කර 37 °C පමණ තබන්න. මිනිත්තු කිහිපයකට වරක් අයඩින් පරීක්ෂාව කරන්න. නිල්-කළු පැහැය ක්‍රමයෙන් නැති වේ. කෙළෙහි ඇති ඇමයිලේස් පිෂ්ටය සීනි බවට පත් කරයි.
ක්‍රියාකාරකම 2
අර්තාපල් කැබැල්ලක් හයිඩ්‍රජන් පෙරොක්සයිඩ් (H₂O₂) ද්‍රාවණයකට දමන්න. බුබුළු පිට වේ. අර්තාපල්වල ඇති කැටලේස් එන්සයිමය H₂O₂ ජලය හා ඔක්සිජන් බවට වියෝජනය කරයි.
1.3
ඛනිජ, විටමින් හා ජලය
🗂️ ක්‍රියාකාරකම 3: ඌනතා රෝගය හඳුනාගන්න 0 / 8
ඌනතාවය ඇති වන්නේ කුමක් නොමැති වූ විටද?
ජලයේ සුවිශේෂ කාර්යභාරය
- ද්‍රාවකයක් ලෙස: බොහෝ ද්‍රව්‍ය ජලයේ දිය වේ; සෛලීය ප්‍රතික්‍රියා සිදු වන්නේ ජලීය මාධ්‍යයේය
- පරිවහන මාධ්‍යයක් ලෙස: රුධිරය, ශෛලම හා ප්ලෝයම හරහා ද්‍රව්‍ය ගෙන යාම
- දේහ උෂ්ණත්ව යාමනය: ඉහළ විශිෂ්ට තාප ධාරිතාව; දහඩිය වාෂ්ප වීමෙන් සිසිල් වීම
- ශ්වසන මාධ්‍යයක් ලෙස: ජලජ ජීවීන්ට ජලයේ දියවූ ඔක්සිජන්
- ජීවත් වීමේ පරිසරයක් ලෙස: අයිස් ජලය මත පාවෙන නිසා ශීත කාලයේ යට ජලයේ ජීවීන් ජීවත් වේ
⚖️ ක්‍රියාකාරකම 4: හරිද? වැරදිද? 0 / 4